DRUKWERK IS TERUG!

In 1983 zong Harry Slinger op één van de nummers van de derde elpee van Drukwerk, (N)Iemand wint: ‘Bezuinigen, bezuinigen, geen werk meer. De schulden, de belasting, het stijgt weer. Democratie, wat doe je nou?’ In drie decennia is er dus weinig veranderd. Maar ook de teksten van liedjes als ‘Moeder aarde’(over de uitputting van onze planeet) en  ‘Laat de rijken de crisis betalen’ hebben in al die tijd weinig of niets aan actualiteit ingeboet.

INWISSELBAAR

De originele opnamen van deze songs, allemaal opgenomen in de eerste helft van de jaren ’80, zijn echter wel degelijk door de tand des tijds aangetast. Voor degenen die in die tijd fan waren en Drukwerk veelvuldig draaiden, zullen deze oorspronkelijke versies  door hun nostalgische waarde onovertroffen blijven. Voor alle anderen is er nu een album aanstaande van een hernieuwd Drukwerk waarop 17 oude songs in een fris 2013-jasje zijn gestoken. Het enige oorspronkelijke bandlid is, uiteraard, frontman Harry Slinger. Zijn naam is net zo synoniem met Drukwerk als Mick Hucknall met Simply Red of Debbie Harry met Blondie. Wie er verder achter hen staan om de instrumentale begeleiding en achtergrondkoortjes te verzorgen, is inwisselbaar. Maar daarmee is niet gezegd dat de bandleden stiekem wel van grote invloed zijn.

MARTELING

Tussen 1 januari 1984 en 1 juni 1988 maakte ik zelf deel uit van Drukwerk, als toetsenist. De liedjes uit de meest succesvolle periode van Drukwerk, tussen Je Loog Tegen Mij (1982) en de laatste echte hit Carolien (1984), werden naarmate de samenstelling van de band wisselde, steeds anders uitgevoerd, in arrangementen die het resultaat waren van de verschillende ideeën van de toenmalige bandleden. Wat dat betreft is Slinger een democraat van de zuiverste orde, want hij liet dat allemaal toe en genoot er zelfs van dat er steeds nieuwe versies ontstonden die het voor de duizendste keer zingen van Marianneke of Wat Dom alleen maar leuker maakte. De eerste keren dat hij met een orkestband het land in werd gestuurd door manager Jaap Buys om de gaten in de begroting te vullen waren een marteling voor hem, want hij miste de wisselwerking met zijn bandleden en de steeds weer nieuwe invalshoeken en opvattingen die het spelen met een band zo’n feest maken.

BAARLIJKE NONSENS

In april 2011 was ik er getuige van dat Harry voor het eerst optrad met zijn toen 23-jarige zoon Bram en diens bandje, in een kroeg in Zaandam. De jongens hadden een aantal oude Drukwerksongs opnieuw gearrangeerd en met zichtbare lol en trots liet senior zich door junior en de zijnen begeleiden. Een kleine twee jaar later is er nu dan een cd met 17 oude Drukwerksongs uitgevoerd door deze 2013-versie van Drukwerk, geproduceerd door Ton op ‘t Hof.  Hetzelfde spelplezier van die bijzondere avond in dat Zaanse café is  regelrecht overeind gebleven. Met name voornoemd Bezuinigen, Moeder Aarde en Hee Amsterdam zijn tijdloos goeie nieuwe versies. De kracht van het album is juist die tijdloze benadering: met name Bram Slingers toetsenwerk heeft een lekkere seventies-feel, maar zonder dat het ouderwets klinkt.  De enige knieval voor de tijdgeest is het gesproken intro van Schijn Een Lichie Op Mij, waarin Harry het nu over Facebook en Twitter heeft, maar dat verder gelukkig nog steeds dezelfde baarlijke nonsens is als 30 jaar geleden. Harry is overigens opvallend goed bij stem op zijn 63^e. Sterker nog: hij zingt klassen beter dan op de oorspronkelijke opnamen van 30 jaar geleden. Dat alleen al is een reden om deze aanstekelijke collectie te beluisteren. Zelfs al staan er maar twee liedjes van mij op…

 

 

NEDERLAND HEEFT GEEN IDEE...

In de opening van de eerste serie Buch in de bajes zei Menno: 'Er wordt gedacht dat gevangenissen in Nederland een soort hotels zijn met keuzemenu's en plasmaschermen aan de muur.' De intentie van de serie was om te laten zien of dat klopte. Aan de reacties was te merken dat bij een deel van de kijkers dat hotel-beeld alleen maar versterkt werd, een ander deel was van mening dat het tegendeel waar was. In beide gevallen zegt dat meer over de desbetreffende kijkers dan over het gevangenisbeleid op zich: mensen met een groot empatisch vermogen zullen sneller aanvoelen dat het geen picknick is om opgesloten te zitten, anderen die minder invoelend zijn of die wellicht slachtoffer zijn geweest van criminaliteit zullen alles wat ook maar enigszins op luxe of verzachtende omstandigheden wijst zonder meer afwijzen.

TOEWIJDING
De afgelopen drie maanden heb ik met het Buch in de bajes-team elke dag - uitgezonderd de weekenden en de kerstdagen - in de gevangenis in Vught rondgelopen en 's avonds in een hotel in St. Michielsgestel gebivakkeerd. Een mooi hotel - een voormalig klooster -, met een uitstekende keuken, een zwembad, een fitnessboerderij en toegewijd personeel. Zo'n hotel vergelijken met de bajes is natuurlijk volstrekt onzinnig. Op één ding na: het toegewijde personeel. Drie maanden lang liepen we elke ochtend de gevangenispoort door met al die mannen en vrouwen, 800 in getal, die elke dag opnieuw aan de slag moeten met criminelen, psychiatrische patiënten, veelplegers, drugsverslaafden, TBS-ers, moordenaars, terroristen, zedendelinquenten en/of - excusez le mot - gevaarlijke gekken.  Drie maanden lang hebben we ze in hun werkzaamheden gevolgd en zijn we getuige geweest van onwaarschijnlijke staaltjes van vakmanschap, geduld, zelfbeheersing, doorzettingsvermogen en inzicht. Regelmatig zagen we dingen waarvan we dachten: schieten ze nou niet een beetje door? Maar als je dan doorvraagt, blijkt achter elke procedure, elke handelswijze, elk traject altijd weer een gedachte te zitten. Niets wordt aan het toeval overgelaten. En aan alles ligt één principe ten grondslag: proberen om bij terugkeer in de maatschappij - als ze al terug kunnen of mogen keren - die maatschappij te vrijwaren van de eerdere ellende die de gestraften hebben veroorzaakt. In lekenogen kan dat er uitzien als pamperen, over-psychologiseren of handelen in tegenstelling met het gezegde 'zachte heelmeesters maken stinkende wonden'. Menno vraagt ze steeds weer om uitleg en toelichting, en die duiding zal als een rode draad door de komende serie lopen.

GESCHOKT
De drie maanden zitten er voor mij op. Het was een intense, onvergetelijke tijd. Ik ga de komende twee maanden met editors Bram Slinger en Julie Pagnier in Amsterdam de montages afronden. Voor intern gebruik hebben Bram en ik vast een compilatie van de eerste vijf afleveringen gemaakt. Bij thuiskomst uit Vught heb ik die aan Petra laten zien. Al na tien minuten liepen de tranen haar over de wangen, geschokt door de hopeloosheid van met name de geesteszieke gedetineerden. Toen het na drie kwartier was afgelopen zat ze nog een volle minuut naar het inmiddels zwarte scherm te staren en zei toen: 'Nederland heeft geen idee. Nederland heeft echt geen enkel idee...'

Dat klopt. Maar daar komt dit voorjaar verandering in...

DENK JE VRIJ!

Het idee dat bij volwassenen de hersenen af zijn en zich niet meer verder ontwikkelen, is al langere tijd gelogenstraft. Als je je hersenen voldoende blijft trainen en uitdagen, doen zich steeds weer nieuwe verbindingen voor en kan je je brein tot op hoge leeftijd blijven ontwikkelen. Twee voorbeelden.
Londen heeft ruim 25.000 straten. Tegenwoordig hebben we navigatie-apparatuur, maar enige jaren geleden bleek uit onderzoek van de hersenen van Londense taxichauffeurs dat bij hen de hippocampus, het hersengebied dat betrokken is bij het ruimtelijk geheugen, aanzienlijk groter was dan gemiddeld. Met andere woorden: je kunt daadwerkelijk zien dat er veel informatie is opgeslagen. Een soortgelijk voorbeeld is waarneembaar in de hersenen van ervaren violisten, bij wie het hersengebied dat de beweging van de vingers aanstuurt groter is.

MIJN BREIN IS NIET JOUW BREIN
In het onlangs verschenen boek 'Mijn brein is niet jouw brein' van de Amerikaanse professor psychologie en psychiatrie Richard J. Davidson las ik over een experiment aan de Universiteit van Harvard dat nog een stapje verder gaat. Twee groepen vrijwilligers die geen piano konden spelen moesten een eenvoudig pianostukje instuderen waarbij je alleen je rechterhand nodig had. De ene groep deed dit met behulp van een daadwerkelijke piano: dat bij hen het hersengebiedje dat je motoriek aanstuurt na een langere periode van intensieve studie gegroeid was, laat zich voorspellen uit bovengenoemde voorbeelden. Echter, de andere groep oefende niet met een piano, maar beeldde zich in dat ze oefenden. Ze zagen de toetsen voor hun geestesoog en studeerden zo het stukje muziek in. Ook bij hen was hetzelfde hersengebiedje sterk gegroeid...

Stel dat dit met je spieren zo zou zijn! Dan kon je je simpelweg inbeelden dat je je in de sportschool aan het afbeulen bent, en zo een goddelijk lijf kweken. Languit liggend op de bank! Maar dat terzijde.

IN DE CONTRAMINE
Dat je met je gedachten je hersenen kunt veranderen, en daarmee je persoonlijkheid, je emoties en je leven, daarover gaat het boek van Davidson. Een aanrader. Maar eigenlijk wisten we dit natuurlijk allang, want we kennen bijvoorbeeld de verhalen van krijgsgevangenen die in de meest verschrikkelijke omstandigheden ongebroken bleven omdat ze zich inbeeldden dat ze heel ergens anders waren. Ook bij het maken van Buch in de Bajes 2 komen we de twee uitersten tegen: zij die zich blijven verzetten tegen elke vorm van overheersing, die continu de confrontatie opzoeken en die stelselmatig in de contramine gaan, en zij die het allemaal stoicijns ondergaan, zich in hun geest vrij voelen, zich storten op studie en zelfontwikkeling en zich focussen op het leven na detentie, of dat nu nog 1 of 20 jaar duurt. Het laat zich raden welk van de twee er het beste uitkomt. We laten beide typen aan het woord in het programma (vanaf maart te zien bij RTL4).

Het klinkt misschien zweverig, maar het is mogelijk: denk je vrij, denk je gelukkig, denk je rijk. Als we ons allemaal inbeelden en rotsvast geloven dat er over twee jaar geen crisis meer is, en dus bijbehorend gedrag gaan vertonen, is er over twee jaar geen crisis meer. Daar ben ik van overtuigd. Of ik beeld me in ieder geval in dat ik ervan overtuigd ben.

 Gezellige feestdagen! (Desnoods beeld je je in dat je het leuk hebt...)

MEMOIRES VAN EEN MOORDENAAR

Op Nieuwjaarsdag 2012 kwam ik via een website die opdrachtgevers en schrijvers koppelt, in contact met Gerrit Stanneveld. Hij zocht iemand die zijn levensverhaal kon opschrijven. Als ik een beetje wilde weten wat dat verhaal inhield, moest ik maar even op gerritstanneveld.nl kijken. Dat deed ik, en ik was direct gefascineerd: Stanneveld bleek een voormalig psychopaat en moordenaar die zo’n 20 jaar van zijn leven in gevangenissen heeft doorgebracht.

 Gerrit wilde zijn verhaal opschrijven voor zijn zoontje Kairos, ‘zodat als ik er niet meer ben hij toch uit mijn eigen mond weet hoe alles precies is gegaan. Maar,’ ging hij verder, ‘belangrijker nog is hoe ik uiteindelijk antwoorden heb gevonden op fundamentele levensvragen.’ Het werd steeds interessanter! Want fundamentele levensvragen, daar lust ik wel pap van!

 Gerrit was enorm geschrokken van de prijzen die schrijvers rekenden voor het neerpennen van zijn biografie. ‘Waarom probeer je het niet zelf?’, mailde ik. ‘Ik heb geen scholing gehad niets, en het kost mij heel veel energie om iets op pappier (sic!) te krijgen,’ antwoordde hij. ‘Probeer het toch maar,’ schreef ik, ‘dan lees ik het en laat je weten of het wat is.’

En of het wat was. Het wemelde van de taal- en spelfouten, maar door zijn rauwe schrijfstijl kwam zijn verhaal aan als een mokerslag. Toen Gerrit eenmaal los was gegaan, was het hele boek in minder dan twee maanden af.

 

TBS

Gerrit groeide op in een asociaal milieu in Zuid-Limburg. “Het was een en al chaos, geweld en normloosheid. Regelmatig was ik er getuige van dat dronken mensen elkaar de koppen insloegen met autokrikken en barkrukken. Toen ik jaren later in het Pieter Baan Centrum werd  onderzocht, classificeerden ze mijn jeugd als ‘ernstige affectieve verwaarlozing’. Dat klopte wel; de enige affectie die ik kreeg was van mijn halfbroer Jan, die ik regelmatig aan zijn lul moest trekken.”

Op zijn 13^e deed hij mee aan een overval op een juwelier, in familieverband. Op zijn 16^e belandde hij voor het eerst in de gevangenis, na een gewapende roofoverval. De 20 jaar die volgden waren een aaneenschakeling van drugsverslaving, alcoholisme, geweld, mishandeling, gevangenisstraffen (grotendeels in isolatiecellen doorgebracht), en zelfs moord. In augustus 1993 haalde Gerrit de voorpagina’s van de landelijke kranten toen hij twee politieagenten beschoot.

Maar toen Gerrit in datzelfde jaar, op z’n 35^e, vader werd van zoontje Kairos - terwijl hij in een TBS-kliniek verbleef - veranderde alles. Daar kwam bij dat hij een intense spirituele ervaring onderging in de isolatiecel. “Ik voelde de geestelijke ketenen, de misvormingen van mijn jeugd van mij afglijden, en ik huilde… ik huilde en ik huilde en ik huilde…”

 Toen Gerrit het af had, ben ik op zijn verzoek aan het redigeren geslagen. Maar elke aanpassing die verderging dan het corrigeren van een spelfout ging hem te ver. Hij wilde zo dicht mogelijk bij zijn originele, eigen versie blijven, ook al betekende dat dat het stilistisch of grammaticaal aan alle kanten rammelde. Ik adviseerde hem dan een corrector in te huren en geen redacteur, en onze wegen scheidden zich. Afgelopen maand is het boek verschenen, en Gerrit heeft gelijk dat hij zijn eigen ongepolijste schrijfstijl bewaakt heeft: het geeft het boek een bijzondere authenticiteit, inclusief (of misschien wel zelfs dankzij) alle fouten.

 

HARRY SLINGER

Op Nieuwjaarsdag 1984 speelde ik, 22 jaar oud, voor het eerst mee met Drukwerk. Hun grootste hit ‘Je loog tegen mij’ stond weken op 1 en werd platina, terwijl het eigenlijk de demoversie was, inclusief een kanjer van een basfout. Rauw en ongepolijst. In het boek van Gerrit Stanneveld draagt het één na laatste hoofdstuk de titel ‘Harry Slinger.’ Omdat zijn pasgeboren zoontje Kairos met een rood mutsje op hem aan Harry Slinger deed denken. Momenteel monteer ik dag in, dag uit samen met editor Bram Slinger, zoon van Harry, aan Buch in de bajes, een programma over criminelen en gevangenissen. Alles is met alles verbonden.

Ik hoop voor Gerrit dat ‘Kairos’ net zo’n hit wordt als ‘Je loog tegen mij.’

 

EXPLOSIE VAN WOEDE

Vorige week zat ik op een afdeling van het Penitentiaire Psychologische Centrum in Vught met twee bewakers in hun glazen hok te praten, toen plotseling pal voor mijn neus een gedetineerde patiënt met een stoel de ramen in begon te rammen. Ik zat in het 'glaspad', zoals dat in het gevangeniswezen wordt genoemd. Het lukte hem om drie draadglazen ramen van een paar flinke barsten en gaten te voorzien voordat hij in een houdgreep werd genomen. In luttele minuten waren alle medegedetineerden terug hun cel in gedirigeerd, inclusief de woesteling. Er was een korte oprisping van activiteit, maar de rust werd in no time netjes hersteld door het aanwezige personeel.

Het was een leerzaam moment, want nu ervoer ik zelf hoe iemand  in één tel kan exploderen. En er lopen nogal wat levende bommetjes met korte lontjes rond in Vught. Daar worden ze voor behandeld, voor die korte lontjes. In de hoop dat als ze straks weer de straat op gaan, ze niet onmiddellijk op tilt gaan als een conducteur hen vraagt hun schoenen van de stoel te halen, als een ambtenaar hen een uitkering weigert of als een medebezoeker in een café flirt met hun vriendin. We kennen allemaal de trieste gevallen van mishandeling van hulpverleners en overheidspersoneel...

Ik proefde de metalige smaak van adrenaline en liep met de vrouw met wie ik had zitten praten mee naar buiten, waar ze een sigaretje voor de schrik ging roken. Net op dat moment werd de glasbreker geboeid afgevoerd. Zijn gezicht was vertrokken in een grimas van grote woede. 

'BESCHADIGD' PERSONEEL
Afgelopen dinsdag hebben we opnamen gemaakt op de afdeling Beheersproblematische Gedetineerden. De avond tevoren waren twee gedetineerden binnengekomen die in de gevangenis van respectievelijk Amsterdam en Leeuwarden personeel hadden 'beschadigd'. In beide gevallen belandden de slachtoffers met zware verwondingen in het ziekenhuis. Eén van de daders omschreef het moment dat hij ontplofte met de woorden: 'dan loop ik vast'. Dat 'vastlopen' gebeurde, zoals hij zei,  'omdat er voor de zoveelste keer niet naar me geluisterd werd'. Aan zijn manier van praten en kijken was overduidelijk te zien dat hij geestelijk niet in orde was. Hij ratelde aan één stuk door.

Je moet het maar durven, werken met gedetineerden met een psychische stoornis en een verleden vol agressie. Dat zal in Buch in de bajes serie 2 een belangrijk onderwerp zijn: waarom kiest iemand voor dit werk? En hoe is het om constant met dat sluimerende risico van geweldsuitbarstingen te moeten leven? Wat doet het met je als je hoort dat er weer een collega slachtoffer is geworden van zo'n explosie?

Nadat de jongeman die voor mijn neus de ramen inkinkelde was afgevoerd, vertelde één van de bewakers me: 'Eigenlijk zijn we hier blij mee. Tot nu toe heeft hij bij dit soort uitbarstingen zich gericht op personeelsleden of mede-gedetineerden, nu op de ramen. Dat is vooruitgang.' Was ik zonder het te beseffen getuige geweest van een stukje vooruitgang. You could have fooled me...

DE SLECHTSTEN VAN DE SLECHTSTEN

Op 13 september 1848 vloog door een explosie een ijzeren staaf van 1 meter lengte en 3 centimeter dikte door het hoofd van spoorwegwerker Phineas Gage, toen 25 jaar oud. De staaf vloog door zijn linkerwang en kwam er in zijn achterhoofd weer uit. Er is niet veel voorstellingsvermogen voor nodig om te begrijpen dat daar het een en ander aan hersenweefsel verwoest moet zijn. Toch bleef Gage bij bewustzijn en kon hij na 10 weken ziekenhuis weer naar huis. Zijn motoriek, zijn zintuiglijke waarneming, zijn geheugen, alles was intact gebleven. Er was echter één opmerkelijk verschijnsel: zijn persoonlijkheid, zijn karakter, was totaal veranderd. De beminnelijke, collegiale harde werker van vóór het ongeluk was veranderd in een botte boer, chagrijnig, asociaal, ongeduldig, koppig. Zijn vrienden zeiden: 'He is no longer Phineas.' Wie hij dan wel was geworden, die overleed 12 jaar later aan epileptische aanvallen. Een verpleegster van het medisch centrum van de VU verzucht in het boek Onverklaarbaar bewoond van Bert Keizer: 'Epileptici, wat een dráken van mensen zijn dat toch.'

Phineas Gage was veranderd van Dr. Jekyll in Mr. Hyde, of in hedendaagse termen, van Marco Borsato in Louis van Gaal. Kun je dat zo'n man aanrekenen? Kun je tegen iemand zeggen die zo'n catastrofe heeft overleefd: 'Doe eens normaal man?' Hij kan het toch niet helpen dat zijn hersenen zijn zoals ze zijn, er is goddomme een ijzeren staaf doorheen gegaan, hallo! Nee, daarover zal iedereen het eens zijn: dat kun je hem niet aanrekenen. Hij is nou eenmaal zo geworden.
Maar kun je het Louis van Gaal dan wel aanrekenen dat hij een botte boer is? Die heeft geen ijzeren staaf door zijn hoofd gehad, die is met zo'n brein, zo'n persoonlijkheid geboren. Misschien als een hooligan op een dag bij hem zo'n staaf door zijn hoofd ramt, hij daarna elke journalist die op zijn pad komt een stevige hug geeft en hem complimenteert met zijn scherpzinnige vragen, wie zal het zeggen?

VERSCHRIKKELIJKE DINGEN
Twijfel slaat toe. Kun je iemand aanrekenen dat hij is zoals hij is? Dat hij heeft gedaan wat hij heeft gedaan? We lopen met het team van Buch in de bajes nu twee weken rond in de Penitentiare Inrichting Vught en hebben mensen ontmoet die verschrikkelijke dingen hebben gedaan. Sommigen lijken daarbij volkomen wilsbekwaam en berekenend gehandeld te hebben, anderen zitten op een psychiatrische afdeling of krijgen tbs omdat er, zoals we dat noemen, 'een paar steekjes los zitten.' In Vught hebben ze ze in alle gradaties. Ook 'de slechtsten van de slechtsten van de slechtsten, en daar dan weer de slechtsten van', zoals een medewerker het omschreef. De vraag daarbij blijft voor mij: zijn ze bewust slecht, met andere woorden: is het een keuze, of hebben ze slechte hersenen? Beschadigde hersenen, door aangeboren afwijkingen, door drugsgebruik, door ziekten?

De woorden 'patiënt' en 'gedetineerde' worden op een aantal afdelingen in de P.I. Vught door elkaar heen gebruikt. En dat is niet voor niets...

AANGEBOREN BESCHADIGD
Maar het zou ook kunnen dat je geboren wordt zonder vermogen tot enige empathie voor je medemens, zonder een geweten zeg maar. Want ook dat zijn voortbrengselen van de hersenen, resultaten van de evolutie van de mens. En als je hersenen hebt die daar niet toe in staat zijn, kun je daar dan verantwoordelijk voor gehouden worden? Je bent aangeboren beschadigd. Natuurlijk moet je opgesloten worden, want zo'n levende tijdbom op straat laten, dat is vragen om moeilijkheden. Maar je kunt een reiger niet verwijten dat hij je goudkarpers verslindt. Je kunt hooguit een net over je vijver spannen.

Als de staaf die door Gage z'n hoofd vloog net een centimeter dikker was geweest had het projectiel misschien wel hersenweefsel meegenomen dat Gage ervan weerhield om zijn buurman de hersenen in te slaan. En dan had hij de rest van zijn leven achter ijzeren staven door moeten brengen.

ZELFAMPUTATIE

In de boeiende bestseller 'Wij zijn ons brein' vertelt auteur Dick Swaab over een bizarre ontwikkelingsstoornis genaamd Body Integrity Identity Disorder (BIID). Dit syndroom is verwant aan transseksualiteit: degenen die eraan lijden kunnen hun lichaam niet accepteren zoals het is. Maar in dit geval is er sprake van een vurige amputatiewens. Het brein geeft een signaal af dat een eigen arm of been niet aan het lichaam hoort en dat het eraf moet, no matter what. De gang naar de artsenij levert begrijpelijkerwijs vrijwel nooit iets op, dus gaan ze zelf aan de slag. Ze jagen een kogel door hun knieschijf, bevriezen of verbranden de onderarm of gaan doe-het-zelven met een zaag. En als het gelukt is, èn ze overleven het, zijn ze in de zevende hemel. Swaab merkt op: 'De technologie is er om na te gaan wat er bij de ontwikkeling echt is misgegaan in de representatie van het lichaam in de hersenschors. Maar daar is wel voor nodig dat dokters niet angstig zijn om betrokken te raken bij de amputatiewens, of BIID simpelweg afdoen met 'die persoon is gek'.'

Komende week reis ik met Menno Buch en de rest van het team van 'Buch in de bajes' af naar Vught waar we starten met de research voor een tweede serie afleveringen die vanaf maart 2013 door RTL4 wordt uitgezonden. De Penitentiaire Inrichting Vught is wel even andere koek dan Almere, waar we begin dit jaar de succesvolle eerste reeks maakten. Vught is vooral bekend vanwege de Extra Beveiligde Inrichting (EBI), waar de zwaarst bewaakte criminelen van ons land zitten, maar er zijn acht verschillende regimes gehuisvest met in totaal 750 plaatsen. Je vindt er bijvoorbeeld een van de vijf Penitentiaire Psychiatrische Centra (PPC's) die sinds 2009 in Nederland zijn opgezet. Daar worden gedetineerden met psychiatrische - en verslavingsproblemen behandeld en er wordt onderzoek gedaan naar de beste behandelmethoden. Om Swaab te parafraseren: De technologie is er om na te gaan wat er bij de ontwikkeling echt is misgegaan in het gedrag van misdadigers. Maar daar is wel voor nodig dat dokters en psychiaters niet angstig zijn om betrokken te raken bij agressie, geweld en manipulatie, of misdadigers simpelweg afdoen met 'die persoon is slecht'.

Als de vraag: Waarom doen mensen wat ze doen? ergens fascinerende antwoorden oplevert, dan is het hier. De vervolgvraag: In hoeverre zijn mensen verantwoordelijk voor hun eigen daden? is er ook één die we zeker uitgebreid aan de orde zullen brengen. Als wat Dick Swaab stelt klopt, dat wij ons brein zijn, in hoeverre kun je iemand die zichzelf of een ander wil beschadigen, verantwoordelijk houden voor zijn gedrag? En hoe verander je dat gedrag om de maatschappij te beschermen tegen de mogelijke gevolgen? Kun je mensen überhaupt veranderen? Helpt straf daarbij? Kun je sommige mensen maar beter de rest van hun leven achter slot en grendel wegstoppen?
Het worden fascinerende maanden...