DROMEN VAN EEN HUISHOUDTRAP

Onlangs kocht ik bij een bouwmarkt een nieuwe huishoudtrap, zo’n aluminium uitklapding. Ik had mijn huis geschilderd, dus de oude zat onder de klodders verf en de plastic dopjes waren van de poten af zodat er krassen op het parket kwamen, dat werk. Thuis gekomen ontdekte ik iets merkwaardigs. Er zat een gebruiksaanwijzing bij. Bij een huishoudtrap…

Daar staan wonderlijke dingen in, in die gebruiksaanwijzing. Aan de ene kant wordt er van de gebruiker verwacht dat hij of zij wiskundig onderlegd is. Ik citeer: ‘Plaats trap zodanig dat de afstand van de voet van het trap (sic!) tot de muur ongeveer gelijk is aan een kwart van de lengte van de trap. De trap behoort in deze stand onder een hoek van 75 graden t.o.v. het horizontale vlak te staan.’ Aan de andere kant voelde ik me behandeld alsof ik ze niet allemaal op een rijtje heb. ‘Plaats de trap niet ondersteboven of achterstevoren.’ ‘Beklim de trap altijd met het gezicht ernaartoe.’ ‘Draag bij het beklimmen van de trap geen slippers, schoenen met hoge hak of klompschoenen.’ Maar vooral deze vond ik van onschatbare waarde: ‘Verplaats de trap niet wanneer u erop staat.’

NIET ORAAL INNEMEN

Verbijsterend vond ik het. Maar toen legde ik de link met de uitgebreide research die wij met het team van Buch in de bajes hebben gedaan - en momenteel wederom doen voor de komende derde serie -  in gevangenissen. En ineens wist ik het: al die bezuinigingen, al die enorme inspanningen om gedetineerden weer op het rechte pad te krijgen, het kan allemaal voorkomen worden met de juiste gebruiksaanwijzingen.

Bij een mes of schaar bijvoorbeeld: ‘Plaats het mes (de schaar) niet in het lichaam van een persoon.’ Of bij een auto: ‘Parkeer de auto niet in een met een geldautomaat uitgeruste gevel.’ Of bij drugs: ‘Deze drugs niet meenemen in een vliegtuig van Paramaribo naar Amsterdam, en al helemaal niet naar bijvoorbeeld Japan, Brazilië of de Scandinavische landen.’ Of bij een matras: ‘Het matras niet in de brand steken in een flat of eengezinswoning.’ Bij scheermesjes: ‘Niet verticaal over de huid bewegen of oraal innemen.’ Dat lijkt allemaal overbodige informatie, maar geloof me, het gebeurt veelvuldig.

HUISJE BOOMPJE BEESTJE

Ja, we kunnen er cynische grappen over maken, maar helaas zijn er allerlei op het oog voor de hand liggende, simpele vaardigheden die bij de vrouwen in Penitentiaire Inrichting Ter Peel - waar Bidb serie 3 zich afspeelt - geheel afwezig zijn. Als je als klein kind nooit hebt geleerd te spelen, kun je dat met je eigen kind ook niet. Dan moet je dat geleerd worden. Als je nooit bent vastgehouden of geknuffeld, maar alleen maar bent geslagen met een riem, misbruikt bent en aan je haren rond bent gesleept, dan weet je als je zelf kinderen krijgt niet hoe je ze voldoende liefde moet geven. Dan moet je dat allemaal geleerd worden. En gelukkig gebeurt dat ook als die vrouwen in Ter Peel terechtkomen. Maar dan is er inmiddels al wel iets verschrikkelijk misgegaan.

Dan kan je alleen maar hopen dat het niet al te laat is. Zodat die vrouwen en hun kinderen uiteindelijk dat leven kunnen leiden waar ze van dromen. En die dromen zijn zo eenvoudig dat wij er niet of nauwelijks meer bij stilstaan hoe rijk en gezegend we zijn. Want die vrouwen willen gewoon op een huishoudtrap staan, met hun gezicht ernaartoe, en de ramen lappen. Huisje boompje beestje, dat is het ultieme geluk voor vrouwen die dat nooit gekend hebben…

 

 

 

 

 

 

 

 

ZIJN DADERS IN FEITE SLACHTOFFERS?

In de eerste week in vrouwengevangenis Ter Peel in Limburg viel me op dat de gedetineerde vrouwen die ik heb gesproken behalve (vermoedelijke) dader, allemaal slachtoffer zijn. Slachtoffer van hun verleden. In directe zin, want door een ingrijpende gebeurtenis in het (recente) verleden zijn ze in de gevangenis terechtgekomen, en in indirecte zin: ze hebben vrijwel allemaal een levensverhaal waarin allerlei – vaak schokkende - omstandigheden buiten hen om ze uiteindelijk in deze moeilijkheden hebben gebracht.

Volgens cabaretier Paul Smit en dj Patrick Kicken zijn we geen slachtoffer van onze omstandigheden, maar van onze gedachten over die omstandigheden en onze reactie daarop. Smit en Kicken zijn ambassadeurs van non-dualiteit, een zienswijze die erop neerkomt dat het individu, het ego niet bestaat, en dat alles wat leeft, alle materie, het complete heelal, uit niets anders dan bewustzijn bestaat. Letterlijk betekent non-dualiteit: niet-tweeledigheid, niet-gescheidenheid. Alles wat bestaat is één groot veld van bewustzijn, van energie. Wat wij ervaren als de werkelijkheid, als tijd, als ruimte, is niet echt, maar een holografische projectie van dat bewustzijn.  

Aanstaande zaterdagmiddag 14 september zendt RTL4 de film ‘Alles over niets’ uit, die vorig jaar op initiatief van Smit en Kicken is gemaakt. Volgens het persbericht laat de film op toegankelijke wijze zien hoe je uit de dagelijkse ratrace kunt stappen door deze geheel andere zienswijze op het leven, een zienswijze die zijn oorsprong heeft in Indiase filosofie. Als de film dezelfde toon heeft als de boeken van het duo, dan is ‘op toegankelijke wijze’ een understatement. Een voorbeeld over het ego, door Paul Smit steevast "het IK-je" genoemd, uit ‘Praten over bewustzijn’ (Samsara, 2010): ‘Het IK-je identificeert zich altijd ergens mee. Met een religie, een baan, een popster, met succes, met spullen en dat is ook het begin van de ellende. Want als datgene waarmee het IK-je zich identificeert in het nauw komt, dan gaat het IK-je om zich heen slaan. Hoezo vind je mijn auto niet mooi? Hoezo vind je dat ik mijn werk niet goed doe? Hoezo vind je mijn geloof niet de waarheid? En zo krijg je met betrekking tot religie dat mensen fundamentalistisch worden. Als alles bewustzijn is en iemand roept dat je auto niet mooi is, dat jouw muzieksmaak raar is en dat jouw geloof idioot is, dan is dat wat het is. Er valt niets te verdedigen.’

DUIZELINGWEKKEND

Elke dag spreken wij over zonsopkomst en zonsondergang. Maar zonsopkomst en zonsondergang bestaan helemaal niet. De zon komt niet op en gaat niet onder, wij komen op en gaan onder. De aarde draait om de zon, en niet andersom. Wij weten dat wel, maar we ervaren het niet zo. Hoe vaak ik afgelopen zomer vanaf het terras van een strandtent de zon niet met eigen ogen in de zee heb zien zakken, prachtig dieporanje en vervolgens rood gekleurd. Wat ook nep is, die kleuren. Net als de houten bureaustoel waarop ik nu zit. De wetenschap heeft recentelijk aangetoond dat materie niet bestaat. Als je dieper en dieper in dat hout doordringt, tot in de allerdiepste kern, dan hou je niets anders over dan een gigantische lege ruimte waarin minuscule deeltjes rondzweven die soms puntjes zijn en soms golfjes, en soms allebei tegelijk, ze krijgen pas vorm als er iemand is die ernaar kijkt en ze kunnen op twee plaatsen tegelijk zijn, oneindig ver van elkaar. Ik begrijp daar ook geen hol van, maar het is echt zo. Als je het enigszins begrijpelijk uitgelegd wil hebben, lees dan het fascinerende, duizelingwekkende boek ‘Een kleine geschiedenis van bijna alles’ van Bill Bryson.

PLAYMOBILPOPPETJES

Met ons idee van een individu zijn, afgescheiden van alle andere miljarden individuen, is het precies zo.  Wij ervaren dat zo, maar in werkelijkheid zijn we druppels in een oceaan van bewustzijn. Druppels die heel stoer tegen elkaar roepen: ik kies ervoor om die kant op te gaan, maar die gewoon gestuurd worden door de stroming. Ook wetenschappelijk bewezen: milliseconden voorafgaand aan gedachten die ons aanzetten tot handelen, zoals ‘ik steek nu mijn rechterhand uit’, is er al hersenactiviteit. Die gedachte, dat initiatief is slechts een slimme truc van het bewustzijn om ons het gevoel te geven dat we een vrije wil hebben. Maar wij zenden geen gedachten uit, wij ontvangen gedachten. Wij worden gedacht. Het is allemaal één groot kosmisch theaterstuk.

Dat zou betekenen dat de vrouwen in Ter Peel geen slachtoffer zijn van de omstandigheden, zoals ze zelf zeggen, maar van hun gedachten. Die ze niet zelf denken. Dus dan zouden ze nog steeds niet verantwoordelijk zijn voor hun daden. En dan zouden de rechtspraak en ons strafsysteem één grote farce zijn. Er zijn mensen die dat al jaren vinden, maar niet om voornoemde reden. En die reden is dat daders niet zelf kiezen voor hun (mis)daad, maar aangestuurd worden als Playmobilpoppetjes in de handen van een kosmische kleuter. Tja… Het mag dan non-dualiteit heten, ik vind het behoorlijk dubbel allemaal. Maar wel fascinerend. Kijken dus.

 

http://www.allesoverniets.nl/

"SORROW LIVES HERE"

Het is even schrikken als een vrouw waar je als puber een beetje verkikkerd op was getroffen wordt door een ouderdomsziekte. Je bent je pas bewust van je eigen leeftijd als je mensen uit je jeugd om je heen ouder ziet worden. In dit geval Linda Ronstadt.

Deze week werd bekend dat Linda Ronstadt getroffen is door de ziekte van Parkinson en niet meer in staat is om te zingen. Ze is pas 67, en hoewel Parkinson ook bij jonge mensen voorkomt schiet het percentage patiënten pas boven de 70 flink omhoog. Toen ik fan van haar was, was ze rond de 30, maar zag er veel jonger uit. Ze was een natural beauty. Haar albums Don’t cry now (1973), Heart Like A Wheel (1974), Hasten Down The Wind (1976), Simple Dreams (1977), en Living in the USA (1978) prijkten regelmatig  in een aan de muur geschroefde inschuiflijst (afgekeken van platenwinkels) omdat de hoezen minstens zo belangrijk, zo niet belangrijker waren dan de muziek. Er pasten vijf elpees in dat rekje, en het waren vooral Blondie, ABBA en Earth & Fire die met Linda vochten om een plekje. Dat had meer te maken met de hoesfoto’s van Debbie Harry, Agnetha Fältskog en Jerney Kaagman (ook getroffen door Parkinson) dan met mijn muzikale voorkeur. Ik hield in mijn schooltijd een persoonlijke albumlijst bij, en die werd voornamelijk aangevoerd door Queen, Yes, Pink Floyd en David Bowie. De enige groep waarbij de muziek en de looks voor mij even indrukwekkend waren, was Heart in de tijd van hun fantastische eerste twee elpees Dreamboat Annie (1976) en Little Queen (1977), en de hits Magic Man, Crazy On You en Barracuda.

MOOISTE SONGS ALLER TIJDEN

Bij Linda Ronstadt kwam het aanmerkelijk minder vaak voor dat haar muziek mij echt ráákte, hoe bijzonder ik haar stem en hoe gezellig ik haar hits als You’re No Good en It’s So Easy ook vond. Twee van haar opnames behoren echter tot mijn top 100 van mooiste songs aller tijden: Someone To Lay Down Beside Me en Sorrow Lives Here. Beide nummers drijven op prachtige pianopartijen, en het gegeven dat ik in die jaren begon met zelf liedjes te schrijven op de piano zal daar ongetwijfeld mee te maken hebben. Ik kan aan elk van deze twee pareltjes een heel verhaal wijden, maar ik raad je aan om er gewoon even naar te luisteren. En te kijken, heren! Al is het maar als virtueel hart onder de riem van deze legendarische zangeres, bij wie The Eagles ooit als begeleidingsband begonnen, die maar liefst elf Grammy’s won en die decennialang, onder andere met Emmylou Harris en Dolly Parton, prachtige, succesvolle platen is blijven maken. En die nu door het lot zo zwaar wordt getroffen.

Someone To Lay Down Beside Me   (van het album Hasten Down The Wind, geschreven door Karla Bonoff)

 

Sorrow Lives Here  (van het album Simple Dreams, geschreven door Eric Kaz)

DE GROOTSTE NONSENS ALLER TIJDEN

 

Afgelopen week heeft Veronica de jaarlijkse Album Top 1000 Aller Tijden uitgezonden. Leuk hoor, zo’n weekje muziek op je radio die je de rest van het jaar niet vaak hoort, maar verder zou deze lijst tamelijk schokkend geweest zijn als het echt dè Album Top 1000 Aller Tijden was. En dat is het natuurlijk niet.

Ik hoef slechts vier opmerkelijke feiten uit deze lijst te lichten om de onzinnigheid ervan aan te tonen:

1 - het hoogst genoteerde album van The Beatles staat op nr. 18. Guns N’Roses staat op nr. 11, dus zeven plaatsen hoger dan The Beatles! Guns N’Roses heeft drie albums bij de hoogste 50, The Beatles twee.

2 - Tonight van David Bowie, met afstand zijn slechtste plaat ooit, staat wel in de lijst (nr. 926) en de klassiekers Aladdin Sane, Diamond Dogs en Pin-ups niet.  

3- 90125 is het enige genoteerde album van Yes (op nr. 413), hun baanbrekende albums Close to the edge, Fragile en The Yes Album komen niet voor.

4- Tapestry van Carole King, een van de invloedrijkste albums van een vrouwelijke singer/songwriter ooit, waarvan 25 miljoen exemplaren verkocht zijn, met klassiekers als Natural Woman en You’ve Got A Friend, staat niet in de lijst.

 

En zo zou ik nog heel lang door kunnen gaan.

DEJA VU

Er zijn in Nederland meer van dit soort lijsten;  de Hemelse 100 van 3FM en de Album Top 100 Aller Tijden van Radio 2 zijn, naast die van Veronica, de bekendste. De onderlinge verschillen in die drie lijsten zijn groot. De nummer 6 bij Radio 2, Déjà Vu van Crosby, Stills, Nash & Young, staat op 237 bij Veronica en is bij 3FM onvindbaar. De nummer 3 bij 3FM, Sigh No More van Mumford & Sons, komt bij Veronica in die hele top 1000 niet voor!  

Daarmee is dus al duidelijk dat het een lijst is volgens de luisteraars van een bepaald radiostation. Dat viel te verwachten. Daarnaast is de gemiddelde leeftijd van die luisteraars ook van grote invloed. De meeste mensen zullen in hun top 5 van favorieten zeker 3 of 4 albums plaatsen die ze hebben leren kennen tussen hun 15^e en 25^e. Op die leeftijd, zo is mij ook gebleken na het maken van 140 afleveringen Wintertijd, zijn we het meest gevoelig voor onuitwisbare muzikale indrukken.  Dat gegeven toont aan dat de gemiddelde leeftijd van de stemmers van grote invloed is op de uitkomst. Vandaar dat we bij 3FM Mumford & Sons, Kensington en The Editors in de hoogste regionen aantreffen, groepen die bij de andere twee niet eens voorkomen.

De tweede periode, naast tussen je 15^e en 25^e, die bepalend is voor je keuze op dit moment, zijn de  afgelopen twee jaar. Tussen je 25^e en twee jaar terug hebben de meeste mensen een groot gat in hun muzikale geheugen. In je adolescentie word je diep geraakt, en die plaat die onlangs diepe indruk maakte weet je je ook nog wel te herinneren. Dat verklaart waarom bijvoorbeeld een zwak album als Making Mirrors van Gotye met daarop die ene briljante wereldhit Somebody That I Used To Know op nr. 97 staat bij Veronica. Ik voorspel dat over 3 à 4 jaar dat album compleet uit de lijst is verdwenen.

SMAAK

Is er een manier om een objectieve albumlijst aller tijden samen te stellen? Je zou naar verkoopcijfers kunnen kijken. Maar dat zegt dan weer niet zoveel over de artistieke en historische waarde van een album. Rolling Stone heeft in 2003 een Top 500 samen laten stellen door 273 toonaangevende musici, critici en mensen uit de platenindustrie. The Beatles waren het meest genoteerd, met 11 albums, waarvan 4 in de top 10 en Sgt Pepper’s op 1.  Carole King’s Tapestry stond bij hen op 36. Dat lijkt er dus al meer op. Maar de golf van kritiek die er op volgde toont wederom aan: over smaak valt niet te twisten.

Maar Guns N’Roses die beter scoren dan The Beatles, dat heeft natuurlijk niets met smaak te maken. Dat is gewoon een grof schandaal.

 

 

DE NACHT VAN RAMSES

Seizoen 2013-2014 wordt een feestjaar voor de vele fans van Ramses Shaffy. De belangrijkste gebeurtenis is de dramaserie over zijn jonge jaren, getiteld ‘Ramses’, die de AVRO in januari uit gaat zenden. Daaraan voorafgaand zijn er twee bijzondere concerten waarbij bekende artiesten Ramses’ repertoire zullen vertolken, èn er verschijnt eind augustus een cd met Shaffy-interpretaties van o.a. Frederique Spigt, Tim Knol en The Scene.

Het eerste concert, Shaffy Symfonica, vindt plaats op 31 augustus op de Uitmarkt in Amsterdam, en wordt live uitgezonden op tv. Onder andere Rob de Nijs, Jenny Arean en Remco Vrijdag doen daar aan mee, begeleid door Holland Symfonica en het combo van Cor Bakker. Het tweede concert, De Nacht van Ramses,  is intiemer van opzet, en vindt plaats in het theater dat een grote rol speelde in Ramses’ leven, het DelaMar Theater. En wel op 1 december, zijn vierde sterfdag. Maar het wordt allesbehalve een treurige herdenking, het wordt een feestelijke viering van zijn unieke talent als componist en tekstschrijver. Met een zeer gevarieerde lijst van deelnemende artiesten, zoals Di-Rect, Frank Boeijen, Karsu Dönmez, Nielson, Moke, Ernst Daniël Smid en Spinvis. Maar ook instrumentale bijdragen van onder meer Michiel Borstlap, Harry Sacksioni en het Nederlandse Blazer Ensemble zullen dit concert tot een onvergetelijke ervaring maken. De opbrengsten gaan naar de Stichting Ramses Shaffy, een fonds ter ondersteuning van jong talent.

MICHIEL VAN ERP

De dramaserie Ramses wordt geregisseerd door Michiel van Erp, bekend van zijn vele unieke documentaires zoals Lang Leve… en Hollands Welvaren. Michiel heeft een eigen productiebedrijf, De Familie, dat hij runt samen met Monique Busman. Zij was eindredacteur van De Show van je Leven (zaterdagavond amusementsshow gepresenteerd door Astrid Joosten)  toen ik daar de muziekproductie deed, zo’n 15 jaar geleden. En nu zij een Nacht van Ramses ging organiseren, heeft ze mij gevraagd om de muzikale samenstelling voor mijn rekening te nemen. Een heerlijke klus. Lekker stoeien met de crème de la crème van de Nederlandse muziek over repertoirekeuze, arrangementen, onverwachte invalshoeken en verrassende combinaties.

In diezelfde Show van je Leven heeft Ramses twee keer opgetreden, één keer met We Zullen Doorgaan voor Wim Kok, en een keer met ’t Is Stil in Amsterdam voor Martin Simek. Uit hoofde van mijn functie begeleidde ik de artiesten op de opnamedagen. Overdag zag je Ramses niet. Hij trok zich terug in zijn verduisterde kleedkamer en kwam er alleen uit voor de camerarepetitie. De man leek een schim van zichzelf, en we vreesden of hij de uitzending ‘s avonds überhaupt zou halen. Maar hij was een levende legende, dus we waagden de gok.

MAGIE

Echter, ’s avonds als de zaal vol zat en Astrid de glunderende hoofdgast vertelde dat Ramses voor hem op kwam treden, bloeide hij op. Hij ging achter de vleugel zitten, liet letterlijk 30 seconden stilte vallen voordat hij het eerste accoord aansloeg en dan was er magie. Echt letterlijk magie! Dan werd je volkomen meegezogen in zijn performance, die zoals altijd uniek en onnavolgbaar was.

Als het ei gelegd was, verruilde hij de donkere kleedkamer voor de sfeervol verlichte artiestenfoyer en vierde het leven. Uiteindelijk stond ik als allerlaatste met hem zijn jas aan te sjorren en vervolgens buiten op straat met een sigaret op zijn taxi te wachten. Dan kreeg ik een knuffel en een pakkerd van hem en liet hij zich op de achterbank vallen, en reed hij de straat uit naar zijn huis op de Herengracht. Het was 1998, 1999. Zoals Sylvester Hoogmoed in zijn meeslepende Ramses-biografie We Zien Wel schreef: ‘De laatste jaren van het oude millennium waren voor Ramses van een meedogenloze verlatenheid…’ 

MUZIEK IN DE BAJES

 

De tiende en laatste aflevering van Buch in de bajes 2 is uitgezonden, het zit erop, en het was een succes! Gemiddeld hadden we 1,25 miljoen kijkers, en de reacties waren alom lovend. Op Twitter werden prachtige complimenten uitgedeeld, het personeel van de PI Vught is trots en ik kreeg, ook van mensen die ik in jaren niet gesproken had, tal van enthousiaste mailtjes en berichtjes. Men was onder de indruk, van de aangrijpende en schokkende verhalen van gedetineerden, van Menno’s aanpak, van het geduld en het vakmanschap van de medewerkers, van hoe het programma in elkaar stak en van de heftigheid die men in ons kikkerlandje nauwelijks vermoedde.

Maar ook, en dat maakt mij persoonlijk heel blij, van de muziek. De muziek speelt in Buch in de bajes een essentiële rol. Dat zou het in elk programma moeten doen, vind ik. Want je kunt met muziek een ongelofelijke meerwaarde aan je programma toekennen. Steven Spielberg zei het al: Mensen kijken voor 50% met hun oren. Hij doelde daarmee niet alleen op het belang van muziekgebruik, maar van geluid in zijn algemeenheid, dus ook geluidseffecten, sound design etc.

STEVE HACKETT

Ik heb vóór Buch in de bajes jarenlang met Menno’s vrouw Nicole samengewerkt, maar Menno kende ik maar zijdelings. De eerste keer dat wij elkaar in het kader van Buch in de bajes ontmoetten, liet hij me de proefopnamen zien die geruime tijd eerder in de gevangenis in Alphen aan de Rijn waren gemaakt. Bij de eerste muziek die voorbijkwam, zei ik: ‘Mooi, Steve Hackett!’ Menno viel van zijn stoel van verbazing: ‘Ken jij Steve Hackett?’ Sterker nog, ik wist de titel van het nummer en van welk album het kwam. Ik ben al sinds eind jaren ’70 groot Hackett-fan. Steve Hackett was ooit gitarist van Genesis, maar verliet de band voordat ze echt huge werd met makkelijker in het gehoor liggende, commerciëlere pop. Hij ging solo en maakt sindsdien schitterende muziek. 11 van zijn werken kwamen in Buch in de bajes 2  voorbij.

Steve Hackett en het oude Genesis vallen onder de noemer progrock, een afkorting van progressieve rock. Progressieve rock ontstond eind jaren ’60, met bands als King Crimson, Gentle Giant, Jethro Tull, Pink Floyd en Yes als pioniers. Het is complexe muziek, niet zelden met poëtische, onbegrijpelijke teksten, en lange nummers. Heel lange nummers:  10, 15, soms zelfs meer dan 20 minuten. Ik zat in de jaren ’80 een keer in Vredenburg in Utrecht bij een concert van Yes, en achter mij zat een jongeman die een stuk of wat joints voor zich had liggen op de rand van die halfronde tribune die ze daar hadden. ‘Voor elk nummer wat er toe doet één,’ zei hij. ‘En dat zijn alleen de nummers van minimaal een kwartier. De rest zijn vullertjes.’ Eén van die “vullertjes” werd wel hun grootste hit ever (Owner Of A Lonely Heart), maar is voor de echte Yes-fans een minderwaardige knieval naar commercie.

EXTATISCH

Anyway, Menno wilde in Buch in de bajes alleen maar kwaliteitsmuziek, en dat is in zijn ogen (oren) progrock. Ik ben zelf ook groot fan van Yes, Genesis, UK, Spock’s Beard, Transatlantic, Happy the Man, Camel en noem maar op, dus ik zag dat he-le-maal zitten. Gaandeweg het montageproces heb ik de bakens wat verzet en ook tegen progrock aanschurkende bands als The Gathering, Portishead en Sigur Ros een prominente plek gegeven, omdat hun muziek perfect past in de vervreemdende, bizarre sfeer van een gevangenis.

Progrock gaat van ingetogen, fluisterstil, ontroerend en meditatief naar snoeiharde rock met gierende gitaarsolo’s, en de sfeer in Buch in de bajes kent die uitersten ook. Progrock is verhalende muziek, en bizarre verhalen zijn een kernwaarde van het programma. Het matchte wonderwel, en zo draagt de muziek die je in geen enkel ander programma hoort – zeker niet prime time op RTL4! – bij aan de geheel eigen sfeer van het programma en de erin behandelde materie. Progfans zijn extatisch over het feit dat ze hun idolen als Dream Theater, Marillion en Peter Gabriel in een tv-programma voorbij horen komen. Dat is volslagen uniek, omdat niemand ooit eerder op het idee is gekomen dat deze ‘moeilijke’ muziek zou kunnen werken voor een breed publiek. Menno geloofde erin dat het wel degelijk zou kunnen, en dat is ook gebleken. Dankzij hem heb ik voor mij nieuwe progbands als Anathema, Unitopia, RPWL en Sylvan leren kennen. En meteen gebruikt, met succes.

Ik ben er trots op dat ik ooit aan de wieg heb gestaan van de muziek die tot op de dag van vandaag in Wie is de mol? wordt gebruikt.  De vast terugkerende thema’s, waaronder de leadermuziek, heb ik in 1999 uitgekozen. Maar het huwelijk tussen inhoud, sfeer en gebruikte muziek in Buch in de bajes overtreft die trots, want deze muziek is de muziek die me zeer na aan het hart ligt. En die mede aan de basis ligt van de ijzersterke band die Menno en ik inmiddels hebben opgebouwd. Want dat is de andere kracht van progrock: het smeedt jongens- en mannenvriendschappen. Toch, Marcel?

 

 

 

'WELTERUSTEN, MENEER TEEVEN!'

'Buch in de bajes was vorig jaar al heftig, maar dit jaar doet hij er nog een schepje bovenop.' 'Fascinerend.' 'Bizar.' 'Indrukwekkend.' 'Geweldig.' 'Fantastisch.' 'Ongelofelijk.' 'Ben er stil van...' 'Geniaal.' 'Kippenvel.' 'Spannend.' 'Sodeju, hé...' 'Verbijsterend.' 'Wat een topprogramma.' 'Heerlijkste programma ever.' 'Eén van de mooiste programma's die er zijn.'
Een kleine greep uit de vele honderden reacties op Twitter naar aanleiding van de eerste aflevering van Buch in de bajes II afgelopen donderdagavond. Ruim 1,1 miljoen kijkers vergaapten zich aan Menno's ronde door Unit 1, het regime voor beheersmatig problematische gedetineerden, ofwel onhandelbare, agressieve criminelen. Ook Menno zelf werd veelvuldig geprezen. 'Wat een bewondering heb ik voor die man.' 'Wat doet Menno dit toch goed.' 'Menno is top!' 'Respect voor Menno.' ''Meneer Buch is wel een bikkel. Ik zou inmiddels in een foetushouding in een hoekje liggen te huilen.'
Ik heb als eindredacteur van dit programma dagen lopen zweven na al dit overweldigende enthousiasme. En dan te bedenken dat dit nog niet eens de sterkste aflevering is van de 10. Er staat nog heel wat fascinerends, indrukwekkends en verbijsterends te wachten. Het wordt een mooi seizoen!

DODE VOGEL
Maar er waren ook kritische reacties. Op twee daarvan wil ik graag even kort ingaan. Allereerst deze: 'Programma wel sterk gekleurd, sensatiegericht soms. Theatraal muziekje erachter bij shot van dode vogel op prikkeldraad en zo.'  Ik zal zeker niet ontkennen dat we muziek en shots gebruiken om een bepaalde sfeer neer te zetten. Als je dat sensatiegericht wil noemen, soit. Ikzelf vind dat een overdreven omschrijving; de verhalen, de beelden en de gesprekken zijn al sensationeel genoeg van zichzelf, daar hoeven wij vrijwel niets meer aan toe te voegen. Dit is van een andere orde dan als in bijvoorbeeld Red Mijn Vakantie met theatrale muziek drie keer hetzelfde shot van een smerig doucheputje of een beschimmelde koelkast voorbij komt. Dat is het opkloppen van iets dat eigenlijk nergens over gaat. Mind you, ik kan enorm genieten van Red Mijn Vakantie, ik vind het hilarische tv. Maar hoewel het genoemde shot met de dode vogel op het randje is en bedoeld is als vette knipoog, durf ik te stellen dat we een 100% integer en allesbehalve sensatiebelust programma hebben gemaakt. Wat beaamd wordt door kijkerstweets als: 'Menselijk en niet sensatiebelust' en 'Een mooi inkijkje zonder sensatiezucht.'

PODIUM
En dan deze: 'Dat Buch in de bajes is toch een enorm treurig programma. Waarom komen die mensen op tv?' En: 'Je geeft die malloten toch geen podium om hun mening te ventileren... waardeloos programma.'  Buch in de bajes geeft een realistisch inkijkje in de wereld van de Nederlandse gevangenissen. En ja, in gevangenissen zitten ook gevangenen. Als we daar met een grote boog omheen zouden lopen, wat maak je dan voor programma? Juist door deze mensen aan het woord te laten begrijp je met wat voor 'doelgroep' de mensen die hier werken dag in, dag uit te maken hebben. Uit het overgrote deel van de reacties op Twitter sprak met name verbijstering over de denkwereld en de krankzinnige uitspraken van de gedetineerden. Als we dat niet laten horen, begrijp je deze wereld maar half. En dan zouden we dus half werk gedaan hebben. Pas door ze aan het woord te laten begrijp je de noodzaak van ons gevangenissysteem. De Nederlandse kijker is, en dat blijkt ook uit de reacties, prima in staat om zelf een oordeel te vellen over 'de geventileerde meningen.'

ENKELBANDJE

Ook over Buch in de bajes in relatie tot de door staatssecretaris Teeven aangekondigde bezuinigingen werd veel getwitterd. 'Zo, meneer Teeven, ook gekeken naar Buch in de bajes? Ik hoop dat je lekker slaapt. Welterusten!' 'Zojuist Buch in de bajes gezien? Dat zijn dus de mensen die straks in uw straat met een enkelbandje op de bank zitten.' Nou, nee dus. De categorie gedetineerden die in Unit 1 zit, het regime dat we in de eerste aflevering hebben belicht, krijgt zeker in deze fase van volstrekte onhandelbaarheid echt geen enkelbandje. Heb geduld: de categorie die daar mogelijk wèl voor in aanmerking komt, krijgen we ook nog te zien. Plus een paar schrikbarende staaltjes van rechterlijke dwalingen. De eerste meteen deze week in aflevering 2. Alvast veel kijkplezier en kippenvel gewenst. En blijf twitteren!