Volg dit blog per email

zondag 28 oktober 2012

DE SLECHTSTEN VAN DE SLECHTSTEN

Op 13 september 1848 vloog door een explosie een ijzeren staaf van 1 meter lengte en 3 centimeter dikte door het hoofd van spoorwegwerker Phineas Gage, toen 25 jaar oud. De staaf vloog door zijn linkerwang en kwam er in zijn achterhoofd weer uit. Er is niet veel voorstellingsvermogen voor nodig om te begrijpen dat daar het een en ander aan hersenweefsel verwoest moet zijn. Toch bleef Gage bij bewustzijn en kon hij na 10 weken ziekenhuis weer naar huis. Zijn motoriek, zijn zintuiglijke waarneming, zijn geheugen, alles was intact gebleven. Er was echter één opmerkelijk verschijnsel: zijn persoonlijkheid, zijn karakter, was totaal veranderd. De beminnelijke, collegiale harde werker van vóór het ongeluk was veranderd in een botte boer, chagrijnig, asociaal, ongeduldig, koppig. Zijn vrienden zeiden: 'He is no longer Phineas.' Wie hij dan wel was geworden, die overleed 12 jaar later aan epileptische aanvallen. Een verpleegster van het medisch centrum van de VU verzucht in het boek Onverklaarbaar bewoond van Bert Keizer: 'Epileptici, wat een dráken van mensen zijn dat toch.'

Phineas Gage was veranderd van Dr. Jekyll in Mr. Hyde, of in hedendaagse termen, van Marco Borsato in Louis van Gaal. Kun je dat zo'n man aanrekenen? Kun je tegen iemand zeggen die zo'n catastrofe heeft overleefd: 'Doe eens normaal man?' Hij kan het toch niet helpen dat zijn hersenen zijn zoals ze zijn, er is goddomme een ijzeren staaf doorheen gegaan, hallo! Nee, daarover zal iedereen het eens zijn: dat kun je hem niet aanrekenen. Hij is nou eenmaal zo geworden.
Maar kun je het Louis van Gaal dan wel aanrekenen dat hij een botte boer is? Die heeft geen ijzeren staaf door zijn hoofd gehad, die is met zo'n brein, zo'n persoonlijkheid geboren. Misschien als een hooligan op een dag bij hem zo'n staaf door zijn hoofd ramt, hij daarna elke journalist die op zijn pad komt een stevige hug geeft en hem complimenteert met zijn scherpzinnige vragen, wie zal het zeggen?

VERSCHRIKKELIJKE DINGEN
Twijfel slaat toe. Kun je iemand aanrekenen dat hij is zoals hij is? Dat hij heeft gedaan wat hij heeft gedaan? We lopen met het team van Buch in de bajes nu twee weken rond in de Penitentiare Inrichting Vught en hebben mensen ontmoet die verschrikkelijke dingen hebben gedaan. Sommigen lijken daarbij volkomen wilsbekwaam en berekenend gehandeld te hebben, anderen zitten op een psychiatrische afdeling of krijgen tbs omdat er, zoals we dat noemen, 'een paar steekjes los zitten.' In Vught hebben ze ze in alle gradaties. Ook 'de slechtsten van de slechtsten van de slechtsten, en daar dan weer de slechtsten van', zoals een medewerker het omschreef. De vraag daarbij blijft voor mij: zijn ze bewust slecht, met andere woorden: is het een keuze, of hebben ze slechte hersenen? Beschadigde hersenen, door aangeboren afwijkingen, door drugsgebruik, door ziekten?

De woorden 'patiënt' en 'gedetineerde' worden op een aantal afdelingen in de P.I. Vught door elkaar heen gebruikt. En dat is niet voor niets...

AANGEBOREN BESCHADIGD
Maar het zou ook kunnen dat je geboren wordt zonder vermogen tot enige empathie voor je medemens, zonder een geweten zeg maar. Want ook dat zijn voortbrengselen van de hersenen, resultaten van de evolutie van de mens. En als je hersenen hebt die daar niet toe in staat zijn, kun je daar dan verantwoordelijk voor gehouden worden? Je bent aangeboren beschadigd. Natuurlijk moet je opgesloten worden, want zo'n levende tijdbom op straat laten, dat is vragen om moeilijkheden. Maar je kunt een reiger niet verwijten dat hij je goudkarpers verslindt. Je kunt hooguit een net over je vijver spannen.

Als de staaf die door Gage z'n hoofd vloog net een centimeter dikker was geweest had het projectiel misschien wel hersenweefsel meegenomen dat Gage ervan weerhield om zijn buurman de hersenen in te slaan. En dan had hij de rest van zijn leven achter ijzeren staven door moeten brengen.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten